Zapomnij o typowych smakach Polski. Na wschodnich rubieżach, w krainie Puszczy Białowieskiej i drewnianych chatek, kryje się kulinarny skarb – Podlasie. Tutaj historia splata się z naturą, a na talerzach lądują potrawy sycące, autentyczne i pełne serca. Przygotuj się na podróż po smakach, które są kwintesencją gościnności i prostoty tradycyjnej kuchni podlaskiej!
Podlasie to nie tylko przepiękne krajobrazy i słynna Kraina Otwartych Okiennic. Oczywiście mowa o kilku podlaskich wsiach (m.in. Trześcianka, Soce, Puchły) znanych z kolorowych, bogato zdobionych drewnianych domów – symbolu tutejszej tradycji prawosławnej i wielokulturowego dziedzictwa. Przede wszystkim to miejsce, gdzie przez wieki przenikały się wpływy polskie, białoruskie, ukraińskie, tatarskie i żydowskie, tworząc fascynującą mozaikę kulturową. Ta różnorodność odbija się również w tutejszej kuchni – prostej, opartej na darach ziemi i lasu, ale jednocześnie pełnej charakteru i niepowtarzalnych smaków. To właśnie tutaj odkryjesz, że ziemniak może być królem, a wędliny Podlasia mają wyjątkowy charakter.
Spis treści
Podlasie na talerzu: kulinarna podróż przez zielone płuca Polski
Podróżując po Podlasiu, znanym jako Zielone Płuca Polski, szybko zauważysz, że tutejsza kuchnia jest nierozerwalnie związana z rytmem natury i lokalnymi tradycjami. Dlatego, że położone na wschodzie Polski słynie z dziewiczych lasów (w tym majestatycznej Puszczy Białowieskiej), malowniczych rzek i jezior. Oczywiście ta bliskość natury oraz bogate multikulturowe dziedzictwo, w tym wpływy kuchni Tatarów na Podlasiu, ukształtowały unikalne kulinaria Podlasia. To kuchnia sycąca, często oparta na prostych składnikach, ale przygotowywana z dbałością i zaangażowaniem.
Skarby podlaskiej spiżarni: składniki, które definiują region
Co stanowi fundament kuchni podlaskiej? Przede wszystkim potrawy z ziemniaków! To one są bazą wielu flagowych dań. Obok nich ważną rolę odgrywa kasza gryczana, zarówno w postaci mąki gryczanej, jak i całych ziaren, a także mąka żytnia. Istotne są również dary lasu – grzyby i jagody – oraz lokalne mięsa, głównie wieprzowina. Kuchnia ta ceni prostotę – nie znajdziesz tu nadmiaru przypraw. Królują świeże zioła, takie jak majeranek czy koper, które subtelnie podkreślają naturalny smak potraw.
Obowiązkowe pozycje podlaskiego menu: uczta dla zmysłów
- Kartacze – owalne kluski z ziemniaczanego ciasta z mięsnym nadzieniem, podawane ze skwarkami i śmietaną. Klasyk nad klasykami.
- Bliny – placki z mąki gryczanej, ciemniejsze, aromatyczne. Na słodko i słono. Zawsze z duszą.
- Kiszka ziemniaczana – nadziewana masa z tartych ziemniaków i boczku w jelicie. Zaskoczy formą, zachwyci smakiem.
- Babka ziemniaczana – zapiekanka z tartych ziemniaków z boczkiem, chrupiąca z wierzchu, wilgotna w środku. Idealna na obiad.
- Chłodnik litewski – różowa, orzeźwiająca zupa na botwince i kefirze z koperkiem, ogórkiem i jajkiem. Smak lata w Podlaskim stylu.
- Kindziuk – suszona wędlina z czosnkiem, pieprzem i tajemnicą. Duma lokalnych masarzy.
- Sękacz – ciasto pieczone warstwowo nad ogniem, przypominające pień drzewa. Król podlaskich wesel.
- Biały barszcz – na zakwasie, z białą kiełbasą, jajkiem i chrzanem. Kwintesencja tutejszej tradycji.
Zejdź z utartych szlaków. Szukaj lokalnych karczm, gospodarstw agroturystycznych i jarmarków. Wybieraj miejsca z certyfikatami dziedzictwa kulinarnego. Tam czekają smaki, które nie przetrwałyby w sieciówkach – ale przetrwają w pamięci.
Domowe kartacze – podlaskie pyzy z mięsem
Składniki na ok. 10 dużych kartaczy.
Ciasto ziemniaczane:
- 1,5 kg ziemniaków (ok. 1 kg surowych + 0,5 kg ugotowanych)
- 1–2 łyżki mąki ziemniaczanej
- sól
Farsz:
- 400 g mielonej wieprzowiny (łopatka lub karkówka)
- 1 mała cebula, drobno posiekana
- 1 ząbek czosnku
- sól, pieprz, majeranek do smaku
Do podania:
- skwarki z boczku lub cebulka podsmażona na złoto
- kwaśna śmietana (opcjonalnie)
Przygotowanie:
- Farsz: Wymieszaj mięso z posiekaną cebulą, przeciśniętym czosnkiem i przyprawami. Odstaw do lodówki na czas przygotowania ciasta.
- Ziemniaki: Po pierwsze ugotowane ziemniaki przeciśnij przez praskę. Potem surowe zetrzyj na tarce o drobnych oczkach, odciśnij przez gazę – zachowaj sok. Następnie zlej płyn, a skrobię z dna dodaj do masy.
- Wymieszaj surowe i gotowane ziemniaki, dodaj mąkę ziemniaczaną i sól. Uformuj jednolite, lekko klejące ciasto.
- Odrywaj porcje ciasta, formuj placuszki i nakładaj farsz. Następnie zlep dokładnie w owalne kluski – jak duże pyzy.
- Gotuj we wrzątku z solą (można dodać odrobinę oleju) ok. 25–30 minut, aż wypłyną i będą miękkie.
- Podawaj gorące z podsmażoną cebulką lub skwarkami.
- Podlaska wskazówka babci: Jeśli boisz się, że kartacze się rozpadną, włóż je na chwilę do lodówki przed gotowaniem – ciasto będzie bardziej zwarte.
TOP 5 smaków, których spróbujesz tylko na Podlasiu
- Kartacze z mięsem i skwarkami – sycące, aromatyczne i jedyne w swoim rodzaju.
- Kiszka ziemniaczana – rustykalna kiełbasa z tartych ziemniaków, która smakuje lepiej niż wygląda.
- Kindziuk – legendarna dojrzewająca wędlina z charakterem.
- Sękacz – ciasto pieczone warstwami nad ogniem, podawane na każdej podlaskiej uroczystości.
- Bliny gryczane – wytrawne lub na słodko, zawsze z duszą Podlasia.
Masz dobre ziemniaki, mąkę i zapał? Już jesteś w połowie drogi. Reszta to szacunek do prostoty, cierpliwość i świeże zioła. Oczywiście kartacze, bliny, kiszka – wszystko da się zrobić w domu. Warto, bo to nie tylko jedzenie, ale sposób myślenia. Powolniejszy, uważniejszy. Podlaski.
