Albania to jeden z ostatnich ukrytych skarbów Europy, który dopiero w ostatnich latach zyskuje na popularności wśród turystów. Po zakończeniu sezonu letniego, gdy tłumy opuszczają popularne nadmorskie kurorty, kraj odłsania przed podróżnikami swoje najcenniejsze tajemnice. Od starożytnych ruin po malownicze miasta górskie. Albania oferuje bogactwo historycznych atrakcji, które najlepiej odkrywać w spokojnej atmosferze jesieni i zimy.
Spis treści
Butrint – starożytne miasto na skrzyżowaniu cywilizacji
Butrint, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, to bez wątpienia jeden z najważniejszych archeologicznych skarbów Albanii. Położone na południu kraju, niedaleko granicy z Grecją, starożytne miasto ma historię sięgającą XII wieku p.n.e.
Legenda głosi, że Butrint został założony przez uciekinierów z Troi, którzy pod wodzą Helenosa, syna króla Priama, dotarli tu po upadku swojego miasta. Choć jest to mit, prawda historyczna jest równie fascynująca. Miasto było zamieszkiwane kolejno przez Ilirów, Greków, Rzymian i Bizantyńczyków, a każda z tych cywilizacji pozostawiła po sobie ślady.
Spacerując po Butrint, można podziwiać pozostałości greckiego teatru z IV wieku p.n.e., który mógł pomieścić około 2500 widzów. Teatr ten jest jednym z najlepiej zachowanych przykładów architektury greckiej na Bałkanach. Niedaleko znajdują się ruiny świątyni Asklepiosa, boga medycyny, co wskazuje na ważną rolę miasta jako centrum leczniczego.
Rzymski okres przyniósł Butrint akwedukty, termy i bazylikę z pięknymi mozaikami. Szczególnie imponująca jest mozaika przedstawiająca różne gatunki ryb i inne motywy morskie, która zachowała się w doskonałym stanie. W okresie bizantyńskim powstała tutaj jedna z największych bazylik na Bałkanach, której ruiny do dziś imponują swoimi rozmiarami.
Butrint oferuje nie tylko historię, ale także piękno przyrody. Miasto położone jest nad jeziorem Butrint, w otoczeniu bujnej roślinności, co tworzy magiczną atmosferę. Po sezonie, gdy turystów jest mniej, można w pełni docenić spokój tego miejsca i poczuć jego duchową siłę.
Zobacz także: Wygląda jak z bajki, zaskakuje głębokością. Blue Eye to 'must-see’ w czasie wakacji w Kraju Orłów
Gjirokastra – miasto z kamienia i srebra
Gjirokastra, zwana „Miastem Kamienia”, to jeden z najlepiej zachowanych przykładów osmańskiej architektury na Bałkanach. To rodzinne miasto Envera Hoxhy, komunistycznego przywódcy Albanii, oraz noblisty Ismaila Kadare, co dodaje mu szczególnego znaczenia w albańskiej kulturze.
Historia Gjirokastry sięga IV wieku, ale jej obecny wygląd kształtował się głównie w okresie osmańskim, od XIV do XIX wieku. Miasto zostało zbudowane na zboczu góry, a jego charakterystyczne kamienne domy z łupkowymi dachami tworzą niepowtarzalny krajobraz. Te domy, zwane „kullë”, były budowane przez zamożne rodziny tureckie i albańskie jako fortyfikowane rezydencje.
Najważniejszym zabytkiem miasta jest twierdza Gjirokastra, zbudowana w XII wieku i rozbudowywana przez kolejne stulecia. Z jej murów roztacza się przepiękny widok na całe miasto i dolinę Drinos. Wewnątrz twierdzy znajduje się Muzeum Broni, które prezentuje kolekcję z różnych okresów historycznych, od średniowiecza po II wojnę światową.
Gjirokastra słynie także ze swoich tradycyjnych domów, z których najsłynniejszy jest Dom Zekate, XVII-wieczna rezydencja przekształcona w muzeum. Budynek ten jest doskonałym przykładem osmańskiej architektury mieszkalnej, z bogato zdobionymi sufitami, marmurowymi fontannami i tradycyjnymi kominkami.
Miasto ma także znaczenie literackie – to tutaj urodził się Ismail Kadare, jeden z najważniejszych współczesnych pisarzy europejskich. Dom, w którym spędził dzieciństwo, został przekształcony w muzeum poświęcone jego twórczości.
Gjirokastra po sezonie to idealne miejsce dla miłośników historii i architektury. Bez tłumów turystów można spokojnie spacerować brukowanymi uliczkami, podziwiać detale architektoniczne i poczuć atmosferę tego wyjątkowego miasta.
Berat – tysiącletnie miasto okien
Berat, nazywany „Miastem Tysiąca Okien”, to jedno z najstarszych miast Albanii, którego historia sięga VI wieku p.n.e. Położony nad rzeką Osum, w centralnej części kraju, Berat jest często nazywany „muzeum miasta” ze względu na swoje wyjątkowe dziedzictwo architektoniczne.
Miasto zostało założone przez Ilirów jako Antipatreia, a później przekształcone przez Rzymian w Pulcheriopolis. W okresie bizantyńskim otrzymało nazwę Beligrad, czyli „Białe Miasto”, od której pochodzi dzisiejsza nazwa Berat. Prawdziwą sławę zyskało jednak w okresie osmańskim, gdy stało się ważnym centrum handlowym i rzemieślniczym.
Najstarszą częścią Berat jest dzielnica Kala (Twierdza), położona na wzgórzu nad rzeką. Ta ufortyfikowana część miasta, zbudowana w XIII wieku, jest unikalna w skali światowej – to jedna z niewielu zamieszkałych twierdz w Europie. Wewnątrz murów znajduje się kilkadziesiąt domów, kilka cerkwi oraz Muzeum Ikonograficzne Onufri.
Muzeum to nosi imię Onufri, XVI-wiecznego malarza ikon, który był mistrzem unikalnej techniki malowania czerwienią. Jego ikony charakteryzuje szczególny odcień czerwonej farby, którą artysta wytwarzał według tajemnej recepty. Kolekcja muzeum obejmuje ponad 170 ikon z XIV-XIX wieku, stanowiąc jeden z najbogatszych zbiorów sztuki bizantyńskiej na Bałkanach.
Charakterystycznym elementem Berat są białe domy z drewnianymi balkonami i licznymi oknami, które dały miastu jego przydomek. Te osmańskie budynki z XVIII i XIX wieku, zgrupowane w dzielnicach Mangalem i Gorica po obu stronach rzeki, tworzą niepowtarzalny krajobraz architektoniczny.
Mangalem, dzielnica chrześcijańska, słynie z cerkwi Świętej Trójcy z XIV wieku i Świętego Michała z XIII wieku. Gorica, dzielnica muzułmańska, zachowała meczet Króla z XV wieku oraz charakterystyczne domy z kamienia i drewna.
Berat po sezonie to idealne miejsce na spokojne zwiedzanie. Można wtedy w pełni docenić jego unikalną architekturę, odwiedzić muzea bez pośpiechu i nacieszyć się pięknymi widokami z twierdzy.
Kruja – kolebka albańskiej niepodległości
Kruja to miasto o szczególnym znaczeniu dla albańskiej tożsamości narodowej. To tutaj urodził się i działał Skanderbeg (Gjergj Kastrioti), bohater narodowy Albanii, który przez 25 lat (1443-1468) stawiał opór ekspansji osmańskiej. Położona około 30 km na północ od Tirany, Kruja jest idealnym miejscem na jednodniową wycieczkę ze stolicy.
Historia Kruji sięga starożytności – pierwsze osady powstały tu w III wieku p.n.e. W średniowieczu miasto stało się ważnym centrum politycznym i gospodarczym. Prawdziwą sławę zyskało jednak dzięki Skanderbegowi, który uczynił z niego stolicę swojego księstwa i główną bazę oporu przeciwko Turkom.
Twierdza Kruja, zbudowana na skalistym wzgórzu na wysokości 557 metrów, była praktycznie nie do zdobycia. Skanderbeg umiejętnie wykorzystywał jej strategiczne położenie, organizując stamtąd wypady przeciwko tureckim wojskom. Twierdza wielokrotnie była oblężona przez armie osmańskie, ale ani razu nie została zdobyta za życia Skanderbega.
Dziś w twierdzy znajduje się Muzeum Narodowe Skanderbega, otwarte w 1982 roku. Ekspozycja przedstawia życie i czyny albańskiego bohatera, historię oporu przeciwko Turkom oraz dzieje średniowiecznej Albanii. Muzeum mieści się w odrestaurowanym budynku z czasów osmańskich i zawiera bogate zbiory broni, dokumentów, map i artefaktów z XV wieku.
Obok muzeum Skanderbega znajduje się Muzeum Etnograficzne, mieszczące się w tradycyjnym osmańskim domu z XVIII wieku. Prezentuje ono kulturę i tradycje albańskie – stroje ludowe, przedmioty codziennego użytku, narzędzia rzemieślnicze oraz rekonstrukcje wnętrz domowych z różnych okresów historycznych.
Kruja słynie także ze swojego bazaru, jednego z najstarszych w Albanii. Ten osmański bazar, zbudowany w XV wieku, zachował swój tradycyjny charakter. Można tu kupić ręcznie wykonane dywany, biżuterię, tradycyjne stroje, antyki oraz pamiątki. Spacer po bazarze to podróż w czasie – wąskie, brukowane uliczki, kamienne sklepy i zapach tradycyjnych przypraw tworzą niepowtarzalną atmosferę.
Z zamku w Kruji roztacza się przepiękny widok na dolinę Tirany i góry w oddali. W jasne dni można stąd zobaczyć Adriatyk, co podkreśla strategiczne znaczenie tego miejsca w historii.
Apollonia – rzymskie miasto pod otwartym niebem
Apollonia, założona w 588 roku p.n.e. przez greckich kolonistów z Koryntu i Korkyry (dzisiejsza Korfu), była jednym z najważniejszych miast starożytnego świata. Położona w pobliżu dzisiejszego miasta Fier, około 20 km od wybrzeża Adriatyku, przez stulecia była ważnym centrum handlowym i kulturalnym.
Miasto otrzymało swoją nazwę na cześć boga Apollona i szybko stało się jedną z najbogatszych kolonii greckich na wybrzeżu iliryjskim. Strategiczne położenie nad rzeką Aoos (dzisiejszy Vjosa) umożliwiało handel z głębią Bałkanów, a bliskość morza zapewniała połączenia z całym światem śródziemnomorskim.
W okresie rzymskim Apollonia zyskała jeszcze większe znaczenie. Cycero nazywał ją „magna urbs et gravis” (wielkie i ważne miasto), a Julius Caesar uczynił z niej jedno z głównych miast prowincji Illyria. To tutaj studiował młody Oktawian, przyszły cesarz August, co świadczy o randze miasta jako centrum edukacyjnego.
Najważniejszym zabytkiem Apollonia jest Monument Agonothetów z III wieku p.n.e., jeden z najlepiej zachowanych przykładów hellenistycznej architektury na Bałkanach. Ten imponujący budynek, będący miejscem spotkań urzędników odpowiedzialnych za organizację igrzysk, zachował się w doskonałym stanie wraz z jońskimi kolumnami i fryzem.
Teatr rzymski z II wieku n.e. mógł pomieścić około 7000 widzów i był jednym z największych na Bałkanach. Choć częściowo zniszczony, nadal imponuje swoimi rozmiarami i akustyką. W pobliżu znajdują się pozostałości odeon – mniejszego teatru przeznaczonego do przedstawień muzycznych i poetyckich.
Szczególnie fascynujące są pozostałości biblioteki Apollonia, jednej z największych w starożytnym świecie. Choć same księgi nie przetrwały, archeolodzy odkryli system przechowywania zwojów papirusa oraz sale lekturowe, co daje wyobrażenie o skali tej instytucji.
Klasztor Świętej Marii, zbudowany w XIII wieku na ruinach starożytnej świątyni, jest jednym z najważniejszych zabytków średniowiecznej architektury w Albanii. Muzeum mieszczące się w klasztorze prezentuje bogate zbiory znalezisk archeologicznych z Apollonia, w tym rzeźby, mozaiki, ceramikę i monety z różnych okresów historycznych.
Apollonia po sezonie to idealne miejsce dla miłośników archeologii i historii starożytnej. Bez tłumów można spokojnie eksplorować rozległe stanowisko archeologiczne, podziwiać zachowane ruiny i poczuć atmosferę tego niegdyś wspaniałego miasta.
Albania po sezonie – ciekawa opcja na jesienny wyjazd
Albania po sezonie to kraj pełen niespodzianek, gdzie historia przeplata się z pięknem natury. Te pięć miejsc – Butrint, Gjirokastra, Berat, Kruja i Apollonia – to tylko próbka tego, co ma do zaoferowania ten fascynujący kraj. Każde z nich opowiada inną część albańskiej historii, od czasów starożytnych po okres osmański, tworząc mozaikę kultur i cywilizacji, które kształtowały dzieje tego regionu Europy.
