Gaje oliwne w Lun to nie tylko zwykłe drzewa. To żywe pomniki, które od wieków opowiadają historię Morza Śródziemnego. Stojąc wśród nich, czujemy, jak czas zwalnia. Te niezwykłe drzewa, niektóre liczące ponad 2000 lat, są świadkami przemarszów Rzymian, wojen i codziennego życia dawnych mieszkańców wyspy. Dziś możemy dotknąć ich kory, podziwiać sploty konarów i poczuć się, jakbyśmy cofnęli się o stulecia. Lun, malownicza miejscowość na północy wyspy Pag, skrywa jeden z najcenniejszych skarbów przyrody w Chorwacji. To miejsce, gdzie historia, przyroda i kultura łączą się w jedną, niezapomnianą opowieść.
Spis treści
Historia gajów oliwnych w Lun, która sięga starożytności
Lun to najbardziej wysunięta na północ miejscowość na chorwackiej wyspie Pag. Przez wieki teren ten należał do gminy Rab i służył jako pastwisko dla owiec rapskiej szlachty. Od XI do XVII wieku życie tutaj toczyło się powoli, a jedynymi mieszkańcami byli pasterze, którzy sezonowo opiekowali się stadami. Jednak prawdziwym skarbem Lun są jego gaje oliwne. Badania potwierdzają, że najstarsze drzewa mają ponad 2000 lat, a średnia wieku drzew oliwnych w tym regionie wynosi 1200 lat. To sprawia, że są one jednymi z najstarszych na świecie, obok okazów z Czarnogóry, Grecji i Izraela.
Przez długi czas sądzono, że najgrubsze drzewo, liczące 2000 lat, to zrośnięcie kilku oliwek, czyli maslin. Jednak analiza DNA wykazała, że to jedno, niezwykle odporne drzewo. Przetrwało wojny, susze i upływ czasu, stając się symbolem wytrzymałości.
Dzikie oliwki – największy skarb Lun
Uprawa oliwek w Lun rozpoczęła się prawdopodobnie w XVI wieku, kiedy osiedlili się tu pierwsi mieszkańcy. Początkowo zbierano dzikie oliwki, a olej pozyskiwano ręcznie. W 1937 roku spis wykazał 80 000 dzikich i 20 000 zaszczepionych drzew oliwnych. Dziś gaje zajmują około 24 hektary i liczą ponad 80 000 drzew, głównie odmiany „oblica”.
W 1963 roku gaje oliwne w Lun zostały uznane za rezerwat przyrody. Dzięki projektowi „Vrtovi lunjskih maslina” zrealizowanemu we współpracy z miastem Novalja, miejsce to zyskało nową szansę na ochronę i promocję. Projekt, który rozpoczął się w 2012 roku, miał na celu zachowanie wartości przyrodniczych i kulturowych tego unikalnego krajobrazu. Dziś możemy podziwiać efekt tych działań, spacerując wśród drzew, które pamiętają czasy Rzymian i Liburnów.
Zobacz także: Te tradycyjne koronki to symbol wyspy Pag. Warto przywieźć je z Chorwacji
Unikalny krajobraz i przyroda gajów oliwnych w Lun
Lunjski park oliwny to miejsce wyjątkowe na skalę światową. To tutaj znajduje się największa liczba tysiącletnich, samorodnych drzew oliwnych w jednym miejscu. Grecja czy Izrael nie mogą pochwalić się takim bogactwem. Każde drzewo jest inne, a analiza DNA wykazała ogromną różnorodność genetyczną. Maslina w Lun rozmnaża się wyłącznie z nasion, co sprawia, że każde drzewo może być potencjalnie nową odmianą.
Spacerując po gajach, odkrywamy nie tylko drzewa, ale także fascynujące kompozycje kamieni i roślin. Sploty konarów z kamieniami tworzą surrealistyczne krajobrazy, które zapierają dech w piersiach. To miejsce działa uspokajająco, pozwalając oderwać się od zgiełku współczesnego świata. Szum fal, śpiew mew i cisza sprawiają, że czas płynie tutaj inaczej.
Atrakcje, które warto zobaczyć w Lun
W Lun czeka na nas wiele niezwykłych miejsc. Jednym z nich jest Maslina stara 2000 lat – najstarsze drzewo w gaju. Obok niego stoi Maslina stara 1600 lat, które również robi ogromne wrażenie. Nie można pominąć Dolnja lokva, starego wodopoju z początku XVII wieku. To miejsce, które w przeszłości było jedynym źródłem wody podczas suszy. Dziś jest świadectwem dawnych czasów i ludzkiej pomysłowości.
Kolejnym ciekawym punktem jest amfiteatr, gdzie odbywają się koncerty i wydarzenia kulturalne. Scena i trybuny w naturalnym otoczeniu starych drzew tworzą niepowtarzalną atmosferę. Suhozidy, czyli suche mury, to charakterystyczne kamienne ogrodzenia, które powstały podczas usuwania kamieni pod uprawę. Ich wysokość i szerokość robią wrażenie, a ich historia sięga setek lat.
Wśród drzew oliwnych znajdziemy także Koronkę z Lun (Lunjską čipkę), rzadki okaz, którego pień przypomina koronkę. Jego niezliczone małe otwory sprawiają, że wygląda, jakby był wyszyty. Z kolei Lunjski „Bonsai” to drzewa, których kształty uformowały owce, objadając liście, gdy drzewa były jeszcze krzewami. Wyglądają, jakby ukształtowała je ręka artysty.
Na koniec warto wspiąć się na Vidikovac, punkt widokowy, z którego rozciąga się fantastyczny widok na gaje, morze i sąsiednie wyspy. To idealne miejsce na pamiątkowe zdjęcie i chwilę refleksji.
Jak zwiedzać gaje oliwne w Lun?
Zwiedzanie gajów oliwnych w Lun to nie tylko spacer po ścieżkach. Dla wygody turystów przygotowano żwirowe ścieżki o łącznej długości 7000 metrów. Można także skorzystać z pojazdów elektrycznych, które ułatwiają przemieszczanie się po chronionym obszarze. Dla tych, którzy chcą poznać historię tego miejsca, dostępne są wycieczki z przewodnikiem. Trwają one około 1,5 godziny i prowadzone są w kilku językach, w tym po angielsku i włosku.
Na miejscu znajduje się recepcja, która pełni funkcję punktu informacyjnego. To tutaj można dowiedzieć się więcej o gajach, ich historii i atrakcjach. Mali przedsiębiorcy oferują lokalne produkty, które można kupić w kamiennych straganach. To doskonała okazja, aby zabrać ze sobą kawałek Lun – oliwę, pamiątki lub lokalne specjały. Wszystkie informacje na temat zwiedzania znajdują się na stronie: www.olive-gardens.eu.
Zobacz także: Gdzie rosną oliwki taggiasche? To jedne z najlepszych oliwek świata
Dlaczego warto odwiedzić Lun?
Lun to miejsce, które łączy historię, przyrodę i kulturę. To tutaj możemy dotknąć drzew, które rosły już w czasach starożytnych. To tutaj możemy poczuć się, jakbyśmy cofnęli się w czasie. Spacerując wśród tysiącletnich oliwek, odkrywamy nie tylko piękno przyrody, ale także historię Morza Śródziemnego. To doświadczenie, które pozostaje w pamięci na długo.
