Na obszarze Krakowa wciąż zachowały się dwa wielkie, sztucznie usypane wzniesienia z najdawniejszych czasów. Jednym z nich jest Kopiec Krakusa, nazywany też Kopcem Kraka. Drugi to Kopiec Wandy. Tradycja, sięgająca co najmniej XV wieku, wiązała te kopce z miejscami pochówku pradawnych władców grodu. Mieli tam spocząć legendarny założyciel Krakowa, imieniem Krak oraz jego córka Wanda. Dlaczego jednak te domniemane kurhany grobowe są puste w środku? Kopiec Krakusa jest jednym z naszych ulubionych miejsc w Krakowie. Poza cudownymi widokami wyróżnia go fascynująca i wciąż nieodgadniona historia. Przyjrzyjmy się bliżej jego sekretom.
Spis treści
Legendarne korzenie i zagadka powstania
Kopiec Krakusa jest miejscem wyjątkowym dla wszystkich krakowian. Obok Wawelu, to punkt wyjścia w rozważaniach o historii Krakowa. Według legendy kopiec miał być mogiłą księcia Kraka – legendarnego założyciela miasta. Kronikarze Wincenty Kadłubek i Jan Długosz odnotowali, że Krak pochodził z Panonii. Były to dzisiejsze tereny zachodnich Węgier. Kronikarze ci zgodnie uważają Kraka za mitycznego założyciela Krakowa. Krak wsławił się też jako ten, który uwolnił Kraków od straszliwego smoka. Smok miał mieszkać w jaskini pod wzgórzem wawelskim. Według Długosza Krak został pogrzebany na szczycie wzgórza. Dwaj jego synowie wznieśli tam kopiec zgodnie z wolą ojca.
Kopiec Krakusa znajduje się na prawym brzegu Wisły. Usytuowano go w odległości trzech kilometrów od Wawelu. Miał on pierwotnie około 16 metrów wysokości. Średnica u podstawy sięgała 63 metrów. Dziś jest to 60 metrów. Data powstania Kopca Krakusa nie jest znana. Istnieje na ten temat wiele teorii. Badania archeologiczne wykazały, że początki kopca sięgają dużo wcześniejszych lat. Być może nawet 500 roku p.n.e.
Celtyckie tropy
Niektórzy naukowcy łączą jego powstanie z Celtami. Może był on związany z ich kalendarzem astronomicznym? Datują go wtedy na I wiek naszej ery. Wskazywać na to ma wzajemne położenie kopców Krakusa i Wandy.
Inni sądzą, że dwa główne wzniesienia usypano nie w średniowieczu, ale wcześniej. Przeważa jednak opinia, że kopce, przynajmniej te największe, to wytwór Wiślan. Było to plemię, które w VIII wieku stworzyło zalążki państwa w Małopolsce. Przez pewien czas było główną siłą polityczną nad Wisłą. Sztuczne wzniesienia miałyby stanowić widomy ślad po lokalnej dynastii. Była ona otaczana respektem czy wręcz swoistym kultem. Protoplasta lub ważny przedstawiciel tej dynastii faktycznie mógł nosić imię Kraka lub Krakusa.
Zobacz także: Polskie Stonehenge. Tajemnicze kręgi w Węsiorach: co ukrywają kurhany i rytuały Gotów?
Badania archeologiczne Kopca Krakusa
Kopiec Krakusa został rozkopany jeszcze przed II wojną światową. Pieniądze na to przedsięwzięcie wyłożył lokalny magnat prasowy, Marian Dąbrowski. Dąbrowski marzył o sukcesie porównywalnym z odkryciem legendarnej Troi. Miał nadzieję na odnalezienie grobu Kraka. Niestety wszystkie nadzieje Dąbrowskiego okazały się płonne. Wewnątrz kopca nie było pochówku. Znaleziono tylko kilka drobiazgów. Były to czeska moneta z końca X stulecia oraz okucie pasa pochodzące prawdopodobnie z wieku VIII.
Badania wykazały, że wewnętrzna konstrukcja kopca oparta jest na wysokim drewnianym słupie. Od niego promieniście rozchodziły się ściany przegród, wyplecione z wikliny. Przestrzeń między nimi wypełniona była mocno ubitą ziemią i kamieniami. Dawało to stabilność całej konstrukcji. W zamierzchłych czasach na szczycie kopca rósł rozłożysty dąb. Sugerowałoby to religijny charakter tego miejsca. Według współczesnych badań dąb został zasadzony około VII wieku. Natrafiono na potężne korzenie tego dębu podczas wykopalisk. Profesor Władysław Szafer określił wiek drzewa na 300 lat. Musiało ono zostać ścięte jako symbol pogański wraz z przyjęciem chrztu.
Niestety, wiele z tych datowań jest tylko przybliżonych i nieostatecznych. Przybliżone datowanie powstania budowli określono na 500 rok naszej ery. Znaleziona skuwka awarska z VII lub VIII wieku wyznacza dolną granicę wieku kopca. Pół metra pod warstwą szczytową znaleziono czeski denar z lat 972–999. Dlatego nowsze badania z lat 70. przesunęły zaś górną granicę jego powstania do X wieku. Pewne jest tylko to, czego nie ma. Nie ma Kraka, nie ma pochówku.
Kopiec Krakusa dziś. Atrakcja turystyczna i historyczna
Współcześnie Kopiec Krakusa to miejsce, z którego możemy podziwiać piękną panoramę Krakowa. Jest to doskonała miejscówka na romantyczną randkę czy piknik na trawie. Oczywiście pikniki urządzamy na dużej polanie pod kopcem. To również świetne miejsce na sesje zdjęciowe. Szczególnie polecamy wybrać się tutaj na wschód lub zachód słońca. Kopiec jest widoczny z Sali Poselskiej na Wawelu. Z miejsca, na którym zasiadali królowie, można go było zobaczyć. Wyglądało to tak, jakby jego widok miał ich napawać jakąś szczególną mądrością. Odległość w linii prostej to niecałe dwa i pół kilometra.
W czasach przedchrześcijańskich kopiec był przypuszczalnie miejscem słowiańskich zaduszek. Obchodzono je wiosną. Oddawano tu cześć zmarłym i urządzano stypy. Tradycja świętowania na i przy kopcu przeniosła się w czasy chrześcijańskie. Uroczystości te zamieniły się w festyn. Podczas zabaw palono tu ogniska i urządzano zawody szermiercze. Biednym ze szczytu kopca rzucano jedzenie i pieniądze. Ten odpust, odbywający się do dziś we wtorek po Wielkanocy, nosi nazwę Rękawka. Obchody odbywają się tutaj oraz przy kościółku św. Benedykta na sąsiednim wzgórzu Lasoty. Językoznawcy odnoszą tę nazwę do czeskiego słowa „rakew” (trumna) lub serbskiego „raka” (grób). Mogłoby to potwierdzać, że kopiec był miejscem kultu zmarłych przodków lub po prostu grobem. Natomiast tradycja mówi, że poddani Kraka nosili ziemię na jego mogiłę w rękach i rękawach. To uwieczniła nazwa Rękawka. Na rycinie z około 1600 roku kopiec nosił jeszcze nazwę „Tumulus dictus Rekawka”.
Zobacz także: Myślisz, że znasz Kraków? Ten weekendowy przewodnik pokaże Ci jego drugie oblicze
Jak dojechać do Kopca Kraka i gdzie zaparkować?
Kopiec Krakusa znajduje się na krakowskim Podgórzu. Aby dotrzeć do niego komunikacją miejską, najwygodniej jest wsiąść w tramwaj. Można tu również dojechać pociągiem. Tuż obok znajduje się przystanek SKM. Jeśli zdecydujecie się przyjechać samochodem, pamiętajcie o jednej ważnej rzeczy. Nie należy podjeżdżać pod sam kopiec i nie parkować przy ulicy Maryewskiego. Istnieje bowiem bardzo duża szansa, że wycieczkę przepłacicie mandatem. Najbliższy legalny parking znajduje się tuż obok przystanku SKM na P+R. Ale uwaga! Miejsc parkingowych nie jest tam zbyt wiele.
Warto również wspomnieć, że nieopodal kopca Krakusa Austriacy około roku 1850 zbudowali neogotycki Fort No.33 Krakus. Został on jednak rozebrany w 1956 roku. Niestety, prócz tarasu wokół kopca i serpentyny, niewiele z niego do dzisiaj zostało. Głównym argumentem za likwidacją fortu był fakt, że zbudowali go zaborcy. Po wojnie zburzono wiele krakowskich fortów. Ten znajdujący się u podnóża kopca Krakusa był szczególny. Wyróżniała go wyjątkowa architektura.
Kopiec Kraka, mimo intensywnych badań i braku jednoznacznych dowodów na pochówek, pozostaje fascynującym elementem historii Krakowa. Jego tajemnice, legendy i niezwykła rola w dawnych obrzędach nadal wzbudzają naszą ciekawość. Jest świadectwem najdawniejszych dziejów miasta.
