W niewielu miejscach w Polsce możemy zobaczyć efekty dawnej aktywności wulkanicznej. Beskid Sądecki skrywa jedne z najbardziej unikatowych przyrodniczo zjawisk – mofety. To niezwykłe miejsca, gdzie spod ziemi wciąż wydobywa się dwutlenek węgla. Największa i najbardziej znana znajduje się w Jastrzębiku, ale podobne zjawiska występują także w okolicach Szczawnika, Tylicza, Złockiego i Łomnicy. Przyjrzyjmy się bliżej temu rzadkiemu fenomenowi.
Spis treści
Co to jest mofeta
Mofeta to miejsce, w którym z wnętrza ziemi wydobywają się gazy wulkaniczne. Najczęściej jest to dwutlenek węgla, czasem z domieszką innych gazów. Zjawisko to występuje w rejonach dawniej aktywnych wulkanicznie. Nie dochodzi tam już do erupcji, ale gazy nadal potrafią znaleźć drogę na powierzchnię. Dwutlenek węgla ulatnia się przez szczeliny skalne lub źródła. Jego obecność można zaobserwować przez bulgotanie wody, czasem przez niewielkie kałuże lub bagienka. Gdy gaz miesza się z wodą, powstają kwaśne roztwory, mogące wpływać na lokalną roślinność.
Mofety zaliczane są do tzw. ekshalacji gazowych. To jedno z ostatnich ogniw wygasającej aktywności wulkanicznej. Obserwowanie takich miejsc przypomina nam, że nasza Ziemia żyje i wciąż oddycha, nawet jeśli robi to bardzo powoli. Mofety to także unikalna nisza ekologiczna. Niektóre organizmy potrafią przetrwać w warunkach, w których inne rośliny i zwierzęta nie mają szans. To także dowód, że kiedyś były tu wulkany.
Gdzie w Polsce znajdziemy mofety
W Polsce mofety występują rzadko. Najwięcej ich znajdziemy w Karpatach, przede wszystkim w Beskidzie Sądeckim i Beskidzie Niskim. W Sudetach także natrafimy na podobne zjawiska, choć mniej spektakularne. Większość polskich mofet znajduje się w miejscach, gdzie w przeszłości działały wulkany. Chociaż nie przypominają one potężnych stożków znanych z Włoch czy Islandii, to ślady ich działalności wciąż możemy zaobserwować. Tereny te charakteryzują się obecnością wód mineralnych, kwaśnych źródeł i właśnie mofet.
Zobacz także: Kraina Wygasłych Wulkanów. To miejsce znajduje się w Polsce
Warto zaznaczyć, że nie każda mofeta jest łatwo dostępna. Część z nich znajduje się na terenach prywatnych lub trudno dostępnych. Najbardziej znane miejsca są jednak oznaczone i udostępnione turystom. W wielu przypadkach przygotowano ścieżki edukacyjne i tablice informacyjne, dzięki którym możemy lepiej zrozumieć to zjawisko.
Mofety w Beskidzie Sądeckim
Beskid Sądecki to jeden z najlepiej znanych obszarów występowania mofet w Polsce. W tej części Karpat mofety są pozostałością po aktywności wulkanicznej sprzed milionów lat. Znajdziemy je w okolicach Szczawnika, Złockiego, Muszyny, Tylicza i Łomnicy. Każda z tych lokalizacji ma swój charakter.
W Szczawniku i Złockiem mofety często znajdują się w pobliżu źródeł mineralnych. W tych miejscach gaz miesza się z wodą i tworzy bąbelkujące oczka. Natomiast w Łomnicy zjawisko występuje w bardziej surowej formie. Tu gaz wydobywa się przez szczeliny skalne bez udziału wody, tworząc efekt przypominający suchą parę.
Okolice Tylicza oferują natomiast wyjątkową różnorodność. Możemy tu spotkać mofety związane z torfowiskami, które wyglądają jak małe bagienka, z których unosi się para. Niektóre z nich są oznaczone na mapach turystycznych i dostępne dla spacerowiczów. Inne trzeba odnaleźć z pomocą przewodników lub lokalnych mieszkańców.
Obszar Beskidu Sądeckiego jest też bogaty w wody mineralne. Wiele z nich zawdzięcza swoje właściwości właśnie obecności gazów wulkanicznych. Mofety i źródła często występują obok siebie. To dodatkowo potwierdza wulkaniczne pochodzenie tych zjawisk.
Najsłynniejsza mofeta – Mofeta im. prof. Henryka Świdzińskiego
W Jastrzębiku niedaleko Muszyny znajduje się największa i najbardziej znana mofeta w Polsce. Została ona nazwana imieniem prof. Henryka Świdzińskiego, geologa i badacza Karpat. Mofeta w Jastrzębiku została uznana za pomnik przyrody nieożywionej. To znaczy, że podlega ochronie tak samo jak cenne skały, jaskinie czy formacje geologiczne.
Mofeta prof. Świdzińskiego została zabezpieczona i udostępniona dla odwiedzających. Przygotowano tu pomost i platformę widokową. Dzięki temu możemy bezpiecznie przyjrzeć się temu, jak z ziemi wydobywają się pęcherzyki gazu. Teren wokół mofety jest zabagniony, a roślinność ma charakter bagienny i torfowiskowy. Gaz tworzy małe bulgotki w wodzie, a czasem widać też unoszącą się delikatnie parę.
To miejsce jest regularnie odwiedzane przez turystów i szkoły. Stanowi ciekawy przykład połączenia nauki i przyrody. Edukacyjne tablice informują o historii mofet i procesach geologicznych, które doprowadziły do ich powstania. Mofeta w Jastrzębiku pokazuje, że przyroda nieożywiona potrafi być równie fascynująca jak krajobrazy górskie czy lasy.
Zobacz także: Termy w Toskanii. Najpiękniejsze naturalne ciepłe źródła w Europie
Warto pamiętać, że mimo atrakcyjnego wyglądu, dwutlenek węgla w dużym stężeniu jest niebezpieczny. Nie bez powodu przy mofetach często ostrzega się przed zbliżaniem do samego źródła gazu. Zwierzęta, szczególnie małe, mogą ulec zatruciu. Dlatego mimo fascynacji, należy zachować ostrożność.
